Сүүлийн таван жилд жендэр гэдэг үг чамирхал болов. Яв, явсаар бодлого боловсруулагчид ч үүгээр чамирхах болсон. Арга ч үгүй юм даа. НҮБ-ын Тогтвортой хөгжлийн үзэл баримтлалд жендэрийн тэнцвэр гэх ойлголт хүч түрэн орж ирж, хөгжиж буй манайх шиг орнууд энэ тэнцвэрийг барьж чадвал хуваариглагдах мөнгө нь нэмэгдэх учраас. УИХ-ын ээлжит сонгууль ч жендэр гэх сайхан шошготой болж өнгөрсөн. Үр дүнд нь 126 гишүүн л сонгогдчихсон, үүнийг нь тойрсон улс төрд л анхаараад байгаа болохоос уг нь жендэрийг хангаж чадвал намд нь овоо хэдэн мөнгө олгохыг манайхан даан ч анзаараагүй.

УИХ-ын 2024 оны ээлжит сонгуульд нэр дэвшигчдийн 61 хувь нь эрэгтэй, 39 хувь нь эмэгтэй хүйсийнх байна. Шийдвэр гаргах түвшинд хүйсийн тэгш эрхийг хангах зорилт тавьсан НҮБ-ын зорилтоо харсан ч, хүйсийн тэгш эрхийг хангана гэдгээ урт хугацааны үзэл баримтлалдаа тусгасны хувьд ч, УИХ-ын сонгуулийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулсныг харвал ч тэгш оролцоог хангах нь холын хүсэл биш байлтай. Гэвч манайд хүйсийн тэгш эрх гэдгийг зөвхөн эмэгтэй хүйс дээр наах гээд байдаг гэмтэй. Улс төрийн оролцоонд аль нэг хүйс нь давамгайлах тусам нийгмийн хамгаалал болон бусад бодлого хатуудах гээд байдаг нигууртай тул ийнхүү дэлхий нийт 50/50 гэдэг бодлого баримтлаад уриалаад байгаа юм.

Монгол Улс НҮБ-ын гишүүн, харьяа байгууллагуудаас нь мөнгө гуйж бадар барьдаг тул “Тогтвортой хөгжлийн зорилт”-д нэгдэн орохоос өөр аргагүй болсон. Тийм ч учраас гишүүн орны хувьд урт хугацааны хөгжлийн үзэл баримтлалдаа тусгаж, сонгуулийн өмнөхөн Сонгуулийн тухай хуульдаа энэ чиглэлийн өөрчлөлт оруулаад амжсан юм. УИХ-ын сонгуулийн тухай хуульд нийт нэр дэвшигчийн 30-аас доошгүй хувь нь, 2028 оны ээлжит сонгуулиар 40-өөс доошгүй хувь нь аль нэг хүйсийнх байхаар тусгажээ. Энэ нь юу гэсэн үг вэ гэвэл 70/30 байгаад, 60/40 болноо гэсэн үг. Ингэхдээ эр, эм гэж ялгамжлахгүйгээр тусгасныг анзаараарай.

Сонгуульд оролцсон намууд сонгуулийн хугацаа дууссанаас хойш 6 сарын дотор Жендэрийн Үндэсний хороонд хүйсийн балансыг тайлагнаж, 2025 оны 3-р сарын 01-ний дотор гаргаж өгөх юм. Улмаар Жендэрийн Үндэсний хороо үүнийг боловсруулж, 2025 оны наймдугаар сарын 1-ний дотор СЕХ-нд дүгнэлтээр хүргүүлж, СЕХ нь аудитын болон бусад тайлан нэгтгэн тухайн намд улс төрийн санхүүжилт олгохоо шийднэ.

УИХ-ын 2024 оны ээлжит сонгууль дууссаны дараа 6 сарын хугацаанд Улстөрийн намын тухай хуульд заасны дагуу удирдах зөвлөл, бага хурал, хяналтын зөвлөл зэрэг хуульд заасан 4-5 шатны байгууллагын бүтцэд хүйсийн харьцааг хангуулна. Улмаар Жендэрийн Үндэсний хороонд хүйсийн балансыг тайлагнаж, 2025 оны 3-р сарын 01-ний дотор гаргаж өгөх юм. Улмаар Жендэрийн Үндэсний хороо үүнийг боловсруулж, 2025 оны наймдугаар сарын 1-ний дотор СЕХ-нд дүгнэлтээр хүргүүлж, СЕХ нь аудитын болон бусад тайлан нэгтгэн тухайн намд улс төрийн санхүүжилт олгохоо шийдэх юм. Ингэснээр хүйсийн тэнцвэрийг илүүтэй хангаж чадсан нам нь улс төрийн санхүүжилт ахиу авна гэсэн үг.