МАН-ын Ерөнхий нарийн дарга дарга Я.Содбаатар “Засгийн газрын эсрэг үйл ажиллагаа явуулсан гишүүдийг намаас хөөнө” гэсэн утгатай мэдэгдэл хийсэн нь  парламентын ардчиллыг шууд үгүйсгэсэн үйлдэл болсон.  
 
Тэгвэл түүний араас УИХ-ын дарга С.Бямбацогт өнөөдөр ардчилсан парламентынхаа эсрэг мэдэгдэл хийсэн байх юм. УИХ-ын дарга “Хуралдаа суудаггүй гишүүдэд Ерөнхийлөгчийн санаачилсан хуулийн төслийн дагуу арга хэмжээ авах боломжтой. Тэр хуулийн төслийг хэлэлцэж эхлэх шаардлагатай” гэжээ. Энэ нь ард түмний элч болсон УИХ-ын гишүүдийг сүрдүүлсэн явдал гэж улс төр судлаачид хэлж байна.

Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх өнгөрсөн хавар УИХ-ын гишүүдэд ёс зүйн хариуцлага тооцох хуулийн төсөл санаачилсан. “УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татах тухай хуулийн төсөл” хэмээн шууд нэрлэсэн уг хуулийн төсөл сөрөг хүчин АН төдийгүй МАН-ын гишүүдийн эсэргүүцэлтэй тулсанаар гацаанд орсон байдаг. Мөн нэр бүхий хуульчдын зүгээс Үндсэн хуулийн цэцэд энэ талаар гомдол мэдээлэл гаргаад байгаа билээ.
Тэдний зүгээс “Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачлан боловсруулж байгаа Улсын Их Хурлын гишүүнийг эгүүлэн татах тухай хуулийн төсөл Үндсэн хуульд нийцэж байгаа эсэхээс үл хамааран ийм хуулийн төсөл санаачлах эрх Ерөнхийлөгчид 2019 оны Үндсэн хуульд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлтөөр олгогдоогүй. Тухайлбал, Монгол Улсын Үндсэн хуульд (2019) оруулсан Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтөөр Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Хорин зургадугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн “Ерөнхийлөгч, Улсын Их Хурлын гишүүн, Засгийн газар хууль санаачлах эрх эдэлнэ”[1] гэснийг “Ерөнхийлөгч, Улсын Их Хурлын гишүүн, Засгийн газар хууль санаачлах эрх эдлэх бөгөөд энэхүү эрхийн хүрээ, хязгаарыг хуулиар тогтооно” гэж, мөн хуулийн Гучин гуравдугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн “Ерөнхийлөгчид тодорхой бүрэн эрхийг зөвхөн хуулиар олгож болно” гэснийг “Ерөнхийлөгчид тодорхой бүрэн эрхийг зөвхөн энэ зүйлд заасан хүрээнд хуулиар олгож болно” гэж тус тус өөрчлөн найруулсан.[2] Ийнхүү Үндсэн хуулийн дээрхи нэмэлт, өөрчлөлтөөр Ерөнхийлөгчийн хууль санаачлах эрхэд тодорхой хүрээ, хязгаарыг бий болгосон төдийгүй энэхүү эрхийг Үндсэн хуулийн Гучин гуравдугаар зүйлд дурдсан Ерөнхийлөгчийн үндсэн бүрэн эрхийн асуудлаар хязгаарласан Үндсэн хуулийн шаардлага тогтоосон. Энэ Үндсэн хуулиар тусгайлан тогтоосон шаардлагыг одоо хүчин төгөлдөр үйлчилж буй (2024) Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуулийн 36 дугаар зүйлийн 36.3 дахь хэсэгт “Ерөнхийлөгч хууль санаачлахдаа Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Гучин гуравдугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийг баримтална”[3] гэж тодотгож өгсөн. Мөн түүнчлэн өмнө нь үйлчилж байсан (2020) Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуулийн 38 дугаар зүйлийн 38.2 дахь хэсэгт “Ерөнхийлөгч энэ хуулийн 38 дугаар зүйлийн 38.1, 38.3–т зааснаас бусад асуудлаар хууль санаачилна. Ерөнхийлөгч хууль санаачлахдаа Үндсэн хуулийн Гучин гуравдугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийг баримтална”[4] гэж мөн адил зохицуулж байсан болно.

Үндсэн хуулиар өөрт олгогдоогүй тодорхой бүрэн эрхийн асуудлаар Ерөнхийлөгч хуулийн төсөл санаачлан боловсруулж байгаа үйлдэл нь Монгол Улсын Үндсэн хуулийн холбогдох (Хорин зургадугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг болон Гучин гуравдугаар зүйлийн 4 дэх хэсэг) зохицуулалтын үзэл санаа, гол агуулга, суурь зарчимд нийцэхгүй төдийгүй төрийн үйл ажиллагааны үндсэн зарчим болох хууль дээдлэх зарчмыг, нэн ялангуяа хууль дээдлэх зарчмын суурь болох Үндсэн хуулийг дээдлэх зарчмыг зөрчиж байна” гэдэг мэдээллийг Үндсэн хуулийн Цэцэд гаргаад байгаа юм.
 
Өөрөөр хэлбэл, УИХ-аар хуулийн төсөл хэлэлцүүлэх “алх” атгаж буй спикер Үндсэн хууль зөрчсөн мэдэгдэл хийсэн гэсэн үг. Үндсэн хуулийн дагуу Ерөнхийлөгч УИХ-ын үйл ажиллагаатай холбоотой хууль санаачлах эрхгүй. Гэтэл УИХ-ын дарга Үндсэн хууль зөрчиж, парламентын бүрэн эрхэд халдсан энэхүү хуулийн төслийг дэмжсэн   мэдэгдэл хийж буй нь өөрөө огцрох хүртэл хариуцлагын асуудал үүсгэх боломжтой болгож байна.
 

Нам, төрийн эрх мэдлийг атгаж буй өндөр эрх мэдэлтнүүд шил шилээ даран ардчилсан парламент, намын үйл ажиллагааны үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх, эрх чөлөөг хумин боох талаар ярьж эхэллээ. Энэ бол тун ч том газрын зурагны нэг үзүүр ч байж болох юм.

---