Төв Ази чухал ашигт малтмалын асар их нөөцөө эдийн засаг, геополитикийн хөшүүрэг болгохоор хөдөлж байна. Цахилгаан машин, сэргээгдэх эрчим хүчний систем, хагас дамжуулагч, батлан хамгаалах технологи зэрэгт нэн шаардлагатай ашигт малтмалын нийлүүлэлтийн улс төржсөн бизнесийн эрэлт хэрэгцээ улам бүр нэмэгдэж байна. ЭЗХАХБ-ын тоймоор Төв Ази дэлхийн манганы хүдрийн нөөцийн 39, хромын 31, хар тугалганы 20, цайрын 13, титаны 9 хувийг бүрдүүлдэг. Европын холбооноос тодорхойлсон 34 чухал түүхий эдийн 21-ийг Казахстан дангаараа экспортлох боломжтой бол Киргиз улс сурьмагийн нөөцөөрөө дэлхийд гуравдугаарт, Узбекистан зэсийн нөөцөөрөө дэлхийд арваннэгдүгээрт ордог талаар “The Times of Central Asia” бичжээ.

Казахстан бүс нутгийн хамгийн амбийцтай тоглогч болж чадсан. Казахстаны Засгийн газар ирэх гурван жилийн хугацаанд геологи хайгуул, дэд бүтцийн шинэчлэл, тухайлбал газар хөдлөлтийн судалгаа, геологийн дижитал мэдээллийн сан, Астана хотод геологийн кластер байгуулах зэрэгт ойролцоогоор 500 сая доллар зарцуулахаар төлөвлөж байгаа аж. Албаныхан тус улсын геологийн судалгааны хамрах хүрээг 2.2 сая ам км-т хүргэхээр зорьж байна. Казахстаны Аж үйлдвэрийн яам неодим, церий, лантан, иттри зэрэг 20 сая гаруй тонн нөөцтэй гэж тооцоолсон Казахстаны газрын ховор элементийн томоохон ордыг илрүүлснээ зарласан. Караганды муж дахь Куйректиколь орд нь батлагдсан нөөц нь 795,800 тонн, нийт нөөц нь 935,400 тонн гэж тооцогдож байна. 

Олон улсын эрчим хүчний агентлагийн тооцоолсноор Хятад улс стратегийн гол 20 ашигт малтмалын 19-д нь тэргүүлдэг бөгөөд зах зээлд дунджаар 70 орчим хувийг эзэлдэг. 2024 онд газрын ховор элементийн хувьд Хятад улс цэвэршүүлэх, соронз үйлдвэрлэх хүчин чадлын 90 гаруй хувийг бүрдүүлсэн байна. Энэ нь барууны Засгийн газар болон хөгжлийн байгууллагуудыг орон нутгийн боловсруулах хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх хүчин чармайлтыг дэмжихэд түлхэц болсон. Казахстанд хувийн эзэмшлийн “Cove Kaz” нь Хойд Катпар, Дээд Кайракты гянтболдын төслийн лиценз эзэмшдэг Северний Катпар ХХК-ийн дийлэнх хувийг худалдаж авсан. Бүтээн байгуулалтын зардал нь 1.1 тэрбум ам.доллар байх бөгөөд АНУ-ын Экспорт-Импортын банкнаас 900 сая ам.долларын санхүүжилт авах боломжтой. Үүний зэрэгцээ, “Eurasian Resources Group” нь ЭЗХАХБ-ын зах зээлд чиглэсэн Казахстаны бокситын хүдрээс галлийн үйлдвэрлэлийг эхлүүлэхийн тулд 20 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийж байна.

Бүс нутаг амбицаа хэрэгжүүлж чадах эсэх нь геологи гэх мэт байгаль орчны засаглалаас шалтгаална. Уул уурхайн хурдацтай тэлэлт нь усны нөөц, биологийн төрөл зүйл, газар ашиглалтад үзүүлэх дарамтыг нэмэгдүүлэх эрсдэлтэй. 2026 оны дөрөвдүгээр сард Астана хотноо болсон Бүс нутгийн экологийн дээд хэмжээний уулзалтаар Төв Азийн засгийн газрууд биологийн төрөл зүйл, химийн бодисын менежмент, хог хаягдал, агаарын чанар, цөлжилтийн асуудлаар хамтран ажиллах амлалт өгсөн Төв Азийн байгаль орчны эв нэгдлийн тунхаглалыг баталжээ.